ایوان شرقی آپادانا

بر دیواره «لوزی» جنوبی پلکان شرقی، بیست‌ وسه گروه نمایندگی) جمعاً 123 نفر)  در سه ردیف، یکی بالای دیگری، همه از سمت راست بدن و هر فردی به صورت نیم‌رخ،  نقش کرده‌اند که هدیه‌های نوروزی برای خشیارشا می‌اورند. افراد و پیشکش‌های این گروه‌ها با تفاوت مختصری همانند که در روی جبهه غربی پلکان نقش شده‌اند. هر هیئتی توسط درخت سروی از هیئت دیگری جدا شده است. گروه‌های یکم و دوم وسوم را بر روی جبهه درونی پلکان نقش کرده‌اند؛ گروه‌های چهارم تا هیجدهم در سه صف، هر صفی شامل پنج هیئت، یکی بر فراز دیگری نقش شده‌اند و گروه‌های نوزدهم تا بیست‌وسوم در زیر کنگره پلکان جنوبی نقش شده‌اند. ( طرح پلکان  این‌جا) . هر گروهی را یک پرده‌ دار (حاجب) در لباس مشهور به «پارسی» و یا «مادی» هدایت می‌کند. این حاجبان یا پرده‌ داران دارای طوق‌اند که نشان مقام و موقعیت درباری والا است و نشانه و نمودار مقام پرده‌ داریشان  عصای کوچکی است که به دست گرفته‌اند. در این‌جا به هویت  هیئت‌های هدیه‌اور اشاره می‌کنیم :

1ـ مادها، نُه نفرند که با نیم‌تنه و شلوار چرمین و چکمه‌اند. رهبر گروه تیغ کوتاه مادی به کمر اویخته است و بقیه بی اسلحه‌اند، هدیه‌های انان عبارت است از: سبو، کاسه، تیغ مادی با نیام و یراق، طوق و دستبند، جبه، قبا وشلوار مادی.

2ـ خوزی‌ها، شش نفرند، با قبا و دامن چین‌دار و نیم‌‌چکمه بند شده شش سوراخی می ایند و به جای کلاه، موی ‌بند مشهور به میترا بر سر دارند که به پشت سر گره می‌خورد. هدیه‌هایشان عبارت است از: یک جفت کمان تزیینی با دو سری که مانند کله اردک درست شده؛ یک جفت خنجر «پارسی»، و  یک ماده شیر با دو توله ا ش. ماده شیر با حالتی نگران وخشمناک سر برگردانده، توله‌هایش را می‌نگرد که دو شیربان به زور آن‌ها را گرفته و می‌اورند. این تنها حیوان ماده‌ای است که در تخت‌جمشید نقش شده. اینجا باید نکته مهمی را یاداور شویم: خوزستان استان پرنعمت و توانگری بوده و پذیرفتنی نیست که به عنوان باج‌سالانه، توله شیر و ماده شیر به درگاه می‌فرستاده است. پس باید قبول کنیم که این حجاری، سان‌ باج‌‌پردازان را نمی‌نماید. آن چنان که برخی ازغربیان ادعا می‌کنند، بلکه سان هدیه‌اوران را مجسم می‌کند.

3ـ ارمنی‌ها، سه نفرند که جامه مادی دارند، هدیه‌هایشان اسپی است با یال و یراق اراسته و دم گره خورده، و سبویی با دسته عقاب‌وار و بسیار اراسته.

4ـ هراتیان، چهار نفرند که جبه وشلوار چسبان مادی دارند و چکمه بلند به پا کرده‌اند، و سروگردن و چانه و رخسار را با شالی بزرگ و چند لایه‌ای پیچیده‌اند. د و ظروف دهان گشاد جام‌ مانند، شتر دو کوهانه و پوست جانوری وحشی (شاید پلنگ سیاه) می‌اورند.

5ـ بابلیان، شش نفرند. کلاه زنگوله‌ای شکل بلند منگوله‌ای به سر دارند، قبایی عباوار و گشاد و کفشی تخت پوشیده‌اند. هدیه‌هایشان عبارت است از پیاله‌های اراسته، عبا و یا ردای بافته چین‌داری که حاشیه تور مانند و گلدوزی شده آن به خوبی نمایان است و گاو کوهان‌دار.

6ـ لودیه‌ای‌ها (مردمان باستانی ناحیه غرب ترکیه امروز) ،شش نفرند و جبه ظریف چین‌ خورده‌ و نیم‌چکمه نوک برگشته پوشیده‌اند چهار نفر اول دستاری چون مخروط  نوک چیده به سر دارند، ولی دو نفر دیگر سر برهنه‌اند. همه آن‌ها به  رسم لودیه‌ای یک حلقه منفرد از موی سر را از پشت گوش تا به گردن اویخته‌اند. گلدان‌های بسیار اراسته، با شیارهای عمودی و دسته‌هایی به شکل گاو بالدار، کاسه‌های ساده،‌ بازوبندهای بسیار شاهانه که دو سرشان همچون شیر دال درست شده، و گردونه‌ای سواری که دو نریان کوچک اندام و با زمام و دم اراسته آن را می‌کشند، می‌اورند.

7ـ رخجی‌های افغانستان، چهار نفرند، و جبه وشلوار مادی و شال چند لایه‌ای دارند که سروگردن ورخسار و چانه را می‌پوشاند. چکمه بلند به پا کرده‌اند و شلوار را در آن فرو برده‌اند. هدیه‌هایشان کاسه جام مانند، شتر دو کوهانه‌ زنگوله‌دار، و پوست جانوری وحشی است. حاجبی در جامه مادی هدایت‌شان می‌کند. شال نازکی به کمر بسته، نیم‌چکمه‌ای که در جلو بندی چون پروانه خورده است. به پا کرده‌اند و دستاری8ـ اشوریان بین‌النهرین  :هفت نفرند، که جبه استین کوتاه و بلندی از جنس پارچه کلفت (پشمین) پوشیده‌اند و  چند رشته‌ای به سر پیچیده‌اند. کاسه‌های بزرگ پیاله مانند، پوست بره کوچک، جبه عبا مانند و قوچ‌های پروار زیبا می‌اورند.

9ـ کاپادوکیه‌ای‌ها (مردمان باستانی ناحیه جنوب دریای سیاه): پنج نفرند که جامه مادی پوشیده‌اند، وکلاه‌شان با شلق قبه‌دار است. روی نیم‌تنه ردایی بر دوش افکنده‌اند که با یک سوزن قفلی شبیه بازویی و دستی خم کرده در جلوی سینه بسته شده است. از این نوع سوزن قفلی در حفاری‌های کاپادوکیه زیاد یافته‌اند. نریانی درشت اندام با یال و دم گره خورده و جبه مادی و شلواری که پای‌پوش (جوراب) آن سر خود است می‌اورند.

10ـ مصریان، قسمت اعظم این نقش از میان رفته است. همین اندازه پیداست که این گروه شش نفر بوده‌اند و پا برهنه با جبه بلند قبا مانندی که تا قوزک پا می‌رسیده و حاشیه پایینی‌اش راه‌ راه و ریشه‌ دار بوده است. پابرهنه امده بوده‌اند. پیداست که نفر چهارم شال گردنی (از کرباس) و نفر پنجم ورزاوی نیرومند هدیه می‌کنند و حاجبی در جامه پارسی این گروه را رهنمون بوده‌است.

11ـ سکائیان تیز خود  (مردمان شمال خوارزم، که ایرانیان شمالی بوده‌اند)، شش نفرند و کلاه بلند و نوک‌تیز، و محاسن صاف دارند. جامه انان درست مانند مادها است. به علاوه، این گروه کمان‌دان بزرگ ایرانی بر پهلو دارد. این وضع نشانه امتیاز و بلند مقامی سکاییان در روزگار هخامنشی است که از خلال نوشته‌های مورخان کهن نیز به خوبی روشن است. پیشکش‌های این گروه عبارت است از: نریانی درشت‌اندام، با دم و یال اراسته و یراق کامل، دست‌بندهایی با سر حیوانات، جبه‌های مادی، شلوار مادی جوراب‌ دار. حاجبی در جامه مادی این گروه را هدایت می‌کند.

12ـ ایونیه‌ای‌ها (مردمان یونانی‌نژاد و یونانی شد‌ه غرب ترکیه امروز) ، جبه‌ای (کتانی یا پشمین)، که به میان ساق‌پا می‌رسد، و عبایی پهن از پارچه نازک و مزین به منگوله‌هایی کوچک، دارند و نیم‌چکمه‌ای نوک برگشته به پا کرده‌اند. پیشکش‌های این افراد عبارت است از کاسه‌های جام مانند و پیاله‌وار، قواره تا شده پارچه (از پشم)، عبای تا‌شده اراسته و کلاف‌های کروی پشم‌ تابیده و رشته، که احتمالاً با رنگی کمیاب و پر ارزش رنگین شده بوده است.

13ـ بلخیان، چهار نفرند. مقام والایشان از گوشوار و محاسن صاف (که نشان می‌دهد مجبور نبوده‌اند مراسم درباری را رعایت کنند) و نسبتاً بلندشان پیداست. قبای کمردار مادی و شلوار سواری با پای‌پوش سر خود پوشیده‌اند و دستمالی زلف‌پوش و دنباله‌دار دارند. هدیه‌هایشان کاسه‌های بهادار و شتر دو کوهانه زنگوله‌ دار است. حاجبی در جامه مادی هدایتشان می‌کند.

14ـ گنداریان دره کابل، شش نفرند که قبای نازک با استین نیم‌بلند، و لنگ کوتاه و ردای بلند و مستطیل شکل و منگوله‌دار پوشیده‌اند، و به جای کلاه، رشته‌ای پارچه‌ای به سر بسته‌اند. هدیه‌هایشان عبارت است از: گاو نر کوهان‌دار، سپر بزرگ و گرد و نیزه.

15ـ پارثوی‌ها (خراسانیان کهن) ،چهار نفرند، با موی‌بند دیهیم‌دار، قبای کمردار مادی، شلوار گشاد و چین افقی‌دار که با بند بر ساق پا بسته شده،‌ و نیم چکمه، محاسن انان صاف و ریششان نسبتاً بلند است. هدایایشان مشتمل است بر کاسه‌های جام‌مانند با شیارهای افقی، پیاله‌های اراسته به خطوط افقی و با لبه مزین به گلبرگ‌های عمودی، و یک شتر دوکوهانه زنگوله‌ دار.

16ـ اَسَه‌ْ گرتیان (ساگارتیان کناره ماد یا حدود یزد امروز) پنج نفرند، که درست مانند مادهای گروه یکم جامه پوشیده‌اند وهدیه‌هاشان هم شبیه هدیه مادهاست. از این روی باید از قوم مادی (مثل ساگارتیان مادی) باشند. رهبر گروه کلاه گرد دارد و نفرهای دوم و چهارم گروه با شلق‌بسته، و نفر سوم وپنجم با شلق‌ نابسته دارند. هدایای انان جبه مادی، شلوار، و اسپ‌ یال و دم اراسته است.

17ـ سکاهای هوم‌پرست (ایرانیان شمالی حدود فرغانه) پنج نفرند که کلاه کمی نوک تیز و با شلق‌وار، قبای جبه مانند و اریب بریده شده و شلوار گشادی که پایینش را بسته‌اند، پوشیده‌اند. کفش ساده، محاسن صاف و ریش نسبتاً بلند دارند. همه با اسلحه امده‌اند و کمان‌دان بزرگ ایرانی  بر ران اویخته‌اند. این خصوصیات نماینده مقام والای انان است. هدایایشان عبارت است از: اکی‌ناک (تیغ مادی) با نیام و یراق، بازوبند، تبرزین جنگی و اسب‌‌سواری. نریان این‌ها دم کشیده  گره نخورده دارد.

18ـ هندوان (مردم ناحیه سند) پنج نفرند. رهبر گروه عبایی نازک به تن و صندل به پا دارد، بقیه فقط  لنگی به کمر اویخته‌اند. محاسنشان صاف است، وسربند پهنی پوشیده‌اند که هر دو انتهایش را پشت سر گره زده‌اند. هدایایشان عبارت است از: کیسه‌هایی که حاوی ادویه گران بها و یا خاک زر است ویکی از هندوان در ترازویی که بر دوش گرفته است، می‌اورد، گورخر و یا قاطر، و تبر دو دمه جنگی.

19ـ سکاهای اروپایی (تراکیه‌ای یا مقدونیه امروزی) از این گروه به بعد، افراد را در جای تنگی در شیب پلکان حجاری کرده‌اند، و به همین دلیل ناچار شده‌اند از تفضیل هیئت‌ها بکاهند. این گروه چهار نفرند. کلاه نوک تیز و باشلق‌وار دارند، و جبه‌ای بلند و بی‌کمر و نیم‌چکمه‌ای نوک تخت پوشیده‌اند. سپر نیین و مدور، نیزه، و نریانی کشیده‌اندام که دمش گره نخورده مانده است می‌اورند.

20ـ تازیان ناحیه اردن و فلسطین سه نفرند که با قبای پیراهن مانند و عبای نازک منگوله‌ دار، و محاسن صاف و کفش صندل امده‌اند. هدایایشان عبایی تا کرده با حاشیه قلابدوزی و چهار گوشه منگوله‌دار. و یک شتر جمازه،‌ با یک دست لجام کامل است.

21ـ زرنگیان (سیستانیان باستانی) این گروه چهارنفرند. جبه کمردار بلند استین مادی و بر روی آن شالی از پارچه نازک دارند؛ به جای کلاه، موی‌بندی صاف و دیهیم‌وار به سر گذارده‌اند وشلوار مادی پوشیده‌اند. هدایایشان سپر گرد حاشیه‌دار، نیزه وگاو نر پیچیده شاخی است.

22ـ لیبی‌ها سه نفرند که قبا و روی آن عبایی  با حاشیه مضرس پوشیده‌اند ، اما سر و پایشان تهی است. نیزه، غزال افریقایی و گردونه‌ای دو اسپی می‌اورند.

23ـ حبشیان سه نفرند که به صورت زنگیان کوتاه اندام و پیچیده موی و پهن بینی مجسم شده‌اند. دامنی جلو باز و شال به تن دارند. رهبر گروه برهنه پای و دو نفر دیگر با صندل امده‌اند. پیشکش‌هایشان عبارت است از یک قوطی دربسته که احتمالاً محتوی عطریات و یا روغن خوشبوی بوده و دندان فیل (عاج) و جانوری شبیه زرافه‌ای خرد جثه (که آن را اٌ کاپی خوانده اند) می‌اورند.

 

 

دوست عزیز و هموطن گرامی، نظرات شما باعث دلگرمی ما خواهد بود.

مهندس سعید نیکو    ENG. Saeed Nikoo

/ 0 نظر / 121 بازدید