راهنماهای مجموعه های هخامنشی تخت جمشید و پاسارگاد

مکانی مجازی برای گفتگو و گردهمایی راهنماها و مردم

به گفته این فعال میراث فرهنگی، با ادامه این شرایط، بسیاری از باستان‌شناسان خبره و کارمد خود را بازنشسته کردند یا از سازمان میراث فرهنگی خارج شدند، در حقیقت تعداد اندکی از آنها اجبارا خود را به شیراز رساندند و به کار ادامه دادند.

 بی‌پولی و ریزش نیروی انسانی متخصص از دلایل اصلی توقف باستان‌شناسی در کشور عنوان شده، هرچند برخی از کارشناسان دخالت‌های سیاسی را نیز مطرح کرده‌اند.

کاوش‌های باستان شناسی در ایران متوقف شده است. سایت‌های پرتعداد باستان‌شناسی در سراسر کشور روزهای سوت و کوری را می‌گذرانند، زیرا سازمان میراث فرهنگی، کاوش و حفاری‌های باستان‌شناسی را در کشور متوقف کرده است.



هر چند رسماً از سوی دولت، دلیل این توقف اعلام نشده، ولی کارشناسان می‌گویند دو دلیل اصلی این توقف، کمبود نیروی انسانی مجرب و فقدان بودجه لازم است.

برخی کارشناسان نیز دلایلی به جز کمبود بودجه و نیروی انسانی را در توقف حفاری‌ها، موثر می‌دانند. به گفته آنان، به دلیل مداخلات مقامات اداری و استانی، کاوش‌های باستان‌شناسی در بیشتر سایت‌های باستانی کشور متوقف و یا به شدت دشوار و غیرتخصصی شده، هر چند دولت درباره این فرض نیز ترجیح داده سکوت، پیشه کند.

اکنون تبعات این توقف، یکی بعد از دیگری مشخص می‌شود. با متوقف شدن حفاری در سایت‌های باستان‌شناسی، نگرانی از حفاظت آثار باستانی نیز بالا گرفته، چون به گفته کارشناسان، زمانی که میزان کاوش و پژوهش و پروژه‌ها کاهش می‌یابد، وضعیت حفاظت از آثار به دست آمده هم زیرسوال می‌رود.

علاوه بر این، تخریب سایت‌های باستان‌شناسی شناخته شده و ناشناخته نیز از تبعات، توقف کاوش‌های باستان‌شناسی در کشور است. گفته می‌شود تنها در یک استان کشور، مانند استان فارس، تعداد بیشماری از سایت‌های باستان‌شناسی و شهرهای مربوط به دوران ساسانیان، به دلیل آبگیری سدها از بین می‌رود و این خطر در مناطق دیگر کشور مانند منطقه تیمره، واقع در مرز مشترک استان‌های اصفهان، مرکزی و لرستان نیز به چشم می‌خورد.

در این منطقه نیز آبگیری سد تازه ساخته شده گلپایگان، غرق شدن تعداد زیادی از آثار باستانی به جدا مانده از دوران پیش از اختراع خط را قطعی کرده است.

دکتر فرزاد فروزانفر متخصص انسان‌شناس در پژوهشکده باستان‌شناسی می‌گوید توقف کامل بیشتر فعالیت‌هایی که تحت عنوان مجموعه پروژه‌های بزرگ در استان‌های مختلف کشور صورت گرفته همچنان ادامه دارد.

به گفته وی کاوش در محوطه‌هایی چون ری باستان، سلطانیه زنجان، هگمتانه همدان، زیویه سقز، تخت سلیمان تکاب، معبد آناهیتای کنگاور، شوش و هفت تپه، ازبکی، سیلک، شهرسوخته در سیستان و بلوچستان و بسیاری محوطه‌های دیگر که بیش از ده سال انجام می‌شود، متوقف شده است.

وی به عنوان نمونه به پروژه‌های بزرگی چون سیلک، اریسمان، شهر سوخته اشاره می‌کند که ازجمله پروژه‌های بزرگ سازمان میراث فرهنگی بوده و اکنون دچار رکود شده‌اند.
 
وی با اعلام وضعیت بحرانی و توقف پروژه‌های بزرگ باستان‌شناسی می‌گوید: "پروژه شهر سوخته از جمله بزرگ‌ترین پروژه‌هایی بود که مدت 12 سال به طور پیوسته و طی 12 فصل کاوش مورد بررسی قرار گرفت و با نتایج و دستاوردهای ارزشمندی که بازتاب جهانی داشت، هر سال ادامه می‌یافت اما به رغم موفقیت‌های درخشان این کاوش‌ها، این فعالیت‌ها در فصل 13 کاملا متوقف شد."

قهر باستان‌شناسان با میراث فرهنگی


اهل فن، اصلی‌ترین عامل توقف پروژه‌های باستان‌شناسی را فقدان نیروهای مجرب و کاردان می‌دانند. اردشیر اوجی، کارشناس میراث فرهنگی در این رابطه می‌گوید: "با تغییر در ساختار پژوهشگاه میراث فرهنگی، این پژوهشگاه، نیروهای متخصص خود را از دست داد. همچنین انتقال پژوهشکده میراث فرهنگی به شهر شیراز، رفتار نامناسب مسئولان با کارشناسان و اعضای هیئت علمی شاغل در این مجموعه به همراه مکان نامناسبی که در اختیار این مجموعه قرار گذاشته شد، باعث ریزش نیروهای مختصص از پژوهشکده شد."

به گفته این فعال میراث فرهنگی، با ادامه این شرایط، بسیاری از باستان‌شناسان خبره و کارمد خود را بازنشسته کردند یا از سازمان میراث فرهنگی خارج شدند، در حقیقت تعداد اندکی از آنها اجبارا خود را به شیراز رساندند و به کار ادامه دادند.

گفته می‌شود پس از انتقال این پژوهشگاه از تهران به شیراز، نیروی چهارصد و هشتاد نفری پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و معاونت میراث فرهنگی به هشتاد نفر تقلیل یافت.

از جمعیت 48 نفری کارشناسان و اعضای هیأت علمی پژوهشکده باستان‌شناسی نیز 40 نفر به دلایل مختلف، به کار خود ادامه ندادند و هم اکنون تنها 8 نفر کارشناس و عضو هیئت علمی در این مرکز، به صورت ثابت و حضوری به کار اشتغال دارند.

گفته می‌شود از کارکنان خروجی این پژوهشگاه، تعدادی دورکار شدند و تعدادی عطای سازمان را به لقایش بخشیدند و بیست و شش نفر از باستان‌شناسان با تجربه و پیشکسوت پژوهشکده در اعتراض به این تصمیم نادرست، خود را پیش از موعد بازنشسته کرده‌اند.

اروجی، این ریزش نیرو را "ضربه مهلک" به باستان شناسی کشور، تعبیر می‌کند: "واقعاً در ماجرای خروج پژوهشگاه از تهران، باستان‌شناسی کشور ضربه مهلکی خورد. بعد از انقلاب این پژوهشکده تازه شروع به کار جدی کرده بود و تاریخ کشور را بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی بومی و ایرانی بررسی می‌کرد. متاسفانه در دوران سابق، برخی از باستان‌شناسان خارجی، آثار تاریخی ایران را خارج می‌کردند و یا از بین می‌بردند، ولی این پژوهشکده توانسته بود در اوج فعالیت خود، نگاه تازه‌ای را در باستانشناسی کشور ایجاد کند."

وی درباره نبود نیروی کافی برای کاوش‌های باستان‌شناسی می‌افزاید: "سرپرست هیئت باستان‌شناسی را نمی‌توان یک‌روزه ساخت. به راحتی نمی‌توان سرنوشت سایت باستان‌شناسی را در اختیار هر کسی قرار داد. متاسفانه احساسات آدم‌های باتجربه و کسانی که باعث افتخار ایران بودند، از برخوردهای اخیر جریحه‌دار شد و این نقطه ضعفی برای عملکرد سازمان میراث فرهنگی است."

به جز بحث نیروی انسانی، ماجرای کمبود بودجه نیز دلیل اصلی دیگری برای به محاق رفتن باستان‌شناسی امروز ایران است.

پول برای حفاری نیست

نبود بودجه لازم برای حفاری، در سخنان کارشناسان این رشته، ترجیع‌بندی تکراری است. به عنوان مثال، مسئول حفاری در یکی از سایت‌های باستان‌شناسی استان مازندران می‌گوید کاوش اضطراری در قلعه کنگلو به دلیل کمبود بودجه رد شد به گفته سامان سورتیجی عضو هیئت علمی باستان‌شناسی و سرپرست کاوش قلعه کنگلو، با آنکه در سال گذشته طرح مذکور به سازمان میراث ارائه و مجوز آن صادر شده بود ولی به دلیل عدم تامین اعتبارات مورد نیاز از سوی اداره میراث فرهنگی استان مازندران به دلیل کم بود بودجه، اجرایی شدن این طرح و آغاز کاوش اضطراری در گورستان این منطقه رد شده است.

همچنین 1600 سایت باستان‌شناسی در استان سیستان و بلوچستان نیز به دلیل فقدان بودجه لازم، معطل مانده‌اند و از فعالیت در آنها خبری نیست.

رضا مهرآفرین باستان‌شناس استان سیستان و بلوچستان این باره می‌گوید: "طی 2 سال با پیمایش و بررسی‌های میدانی و سیستماتیک بالغ بر 1600 محوطه باستانی شناسایی کردیم که در قالب 30 مجلد تحویل سازمان میراث فرهنگی شد. به طوری‌که با ذکر مشخصات دقیق و مفصل هر باستان‌شناسی بتواند با انتخاب یک محوطه، از سوی سازمان میراث فرهنگی مجوز گرفته و حفاری انجام دهد."

به گفته این کارشناس، " این استان سالانه بیش از 2 سایت را نمی‌تواند معرفی و مجوز حفاری دهد چراکه حفاری‌ها بودجه های زیادی می‌طلبد. سیستان و بلوچستان به دلیل تعداد وسیع محوطه‌های باستانی قادر به انجام فعالیت‌های گسترده نیست."

کارشناسان می‌گویند کاوش در محوطه‌های تاریخی سیستان و بلوچستان در جلگه جازموریان، منطقه باستانی چاه هاشم، اسپیدژ، سرباز، سراوان، بمپور، ایرانشهر، دامین، خاش، نیکشهر، کنارک، قصرقند، باهوکلات، چابهار، حوزه دریای عمان و بسیاری شهرهای دیگر به دلیل فقدان بودجه، صورت نمی‌گیرد.

همچنین فعالیت در سایت‌های تاریخی معروف مانند منطقه باستان شناسی تالش و تپه‌های سیلک کاشان نیز با وجود دستاوردهای شایان توجه، متوقف شده است.

دکتر فروزانفر، باستان‌‌شناس مطرح کشور درباره توقف حفاری‌های باستان‌شناسی، احتمال کمبود بودجه را مطرح می‌کند، ولی در پایان می‌گوید: "به درستی نمی‌دانم ریشه و علت اصلی در بروز این مشکلات و رکود پژوهشی در سایت‌های باستانی کشور چیست."

به نظر می‌رسد بازسازی اعتماد از بین‌رفته میان باستان‌شناسان و سازمان میراث فرهنگی، دعوت به کار مجدد از استادان این رشته و فراخوان گروه‌هایی که همکاری خود را به دلایل مختلف با پژوهشگاه باستان‌شناسی کشور قطع کرده‌اند، می‌تواند مشکل توقف باستان‌شناسی در کشور را رفع کند، مشروط به آنکه نباید از عودت بودجه‌های هدایت شده این سازمان به بخش گردشگری غافل شد. بودجه‌هایی که گفته می‌شود از معاونت میراث فرهنگی، به گردشگری منتقل و خرج توسعه گردشگری خارجی شده ولی عملاً، نتیجه چندانی عاید کشور نکرده است.

نوشته شده در ۱۳٩٠/٧/۱۸ساعت ٢:٤۸ ‎ب.ظ توسط یک راهنمای مجموعه های باستانی ایران نظرات () |