راهنماهای مجموعه های هخامنشی تخت جمشید و پاسارگاد

مکانی مجازی برای گفتگو و گردهمایی راهنماها و مردم


کاخ خشیارشا (معروف به هَدْیش)

در شرق «کاخ هـ» آثار کاخ با شکوهی دیده می‌شود که به گواهی کتیبه‌هایش به فرمان خشیارشا ساخته شده است. وی در یک کتیبه این بنا آن را هَدیش خوانده ولی در نبشته‌ای دیگر، آن را «تَچَر» نامیده است. بنابراین اطلاق نام «هدیش» بر این بنا چندان درست نیست، زیرا آشکار است که هر دو واژه، به یک معنی بوده. تا چندی پیش همه مورخان هنر و باستان‌شناسان این کاخ را تمام و کمال ساخته خشیارشا می‌دانستند ولی در1979 دکتَرعلی رضا شاپور شهبازی نبشته‌ای بر بالای چتر خشیارشا منقوش بر جرزی در گوشه شمال شرقی هدیش‌‌ـ که وارونه فرو افتاده بود‌ـ پیدا کرد که در آن به جای خشیارشا، «داریوش شاه» نوشته شده است، یعنی ثابت شد که این کاخ هم به دست داریوش آغاز شده بوده و بر دست پسرش خشیارشا به انجام رسیده است. با این کشف بسیاری از نتایج غربیان در مورد ساختمان این بنا و حتی نقشه ارگ پارسه (تحت جمشید) مردود شناخته آمد.
کاخ خشیارشا (معروف به هَدْیش)
به هر حال، کاخ هدیش منسوب به خشیارشا بر سینه سنگ، در جنوب صفه، ساخته شده و کف آن از سطح دشت، نزدیک به 18 متر بلندی داشته است. محور طولی کاخ، غربی‌‌ ـ شرقی بوده، و مساحت آن تقریباً 2550 متر مربع (40×55 متر)

است. یک پلکان دو طرفه در سمت غرب، و یکی دیگر در سمت شمال شرق آن را به ترتیب به حیاط کاخ داریوش (تَچَرَ) و حیاط «کاخ‌ د» می‌پیوندد. در سرتاسر جنوب کاخ، بالاخانه یا ایوانی با لبه کنگره‌ دار وجود دارد که از دو جانب شرق و غرب توسط پلکان‌های باریکی به درون «قسمت غربی کاخ ملکه» می‌پیوسته؛ پلکان غربی هنوز موجود است، اما پلکان شرقی، که آجری بوده، از میان رفته بود و در سال 1357 آن را به حالت اولیه‌اش بازسازی کردیم. قسمت اعظم کاخ را یک تالار مرکزی مربع شکل (5/36×5/36متر) با شش ردیف شش‌تایی ستون شامل می‌شده است. در شمال این تالار، ایوانی 12 ستونی (2×6 ردیف) وجود داشته که توسط دو درگاه بزرگ، راه می‌یافته و یک در دیگر، در جنوب، تالار را به بالاخانه بایک جنوبی می پیوسته است. در دو جانب شرقی و غربی تالار، دو دستگاه ساختمانی مرکب از اطاق نگهبانان،‌اطاق چهارستونی، کفش‌کن و برج محافظ وجود داشته و پلکان شمال شرقی را به کفش‌کن شرقی هدایت می کرده است. دو در بزرگ دیگر تالار را به اطاق‌های جنبی می‌پیوسته. یک رشته آب در رو زیرزمینی، آب‌ بام را به راه آب بزرگ زیر کاخ هدایت می‌کرده است. بر درگاه‌های بزرگ، نقش خشیارشا‌ـ با تاج صاف بی‌کنگره ‌ـ دیده می‌شود که در زیر چتر شاهی و پیشاپیش چتردار و حوله‌دار و یا مگس‌پران‌دار به درون می‌رود یا برون می‌آید. بر لباس وی و یا بالای سرش کتیبه‌هایی به زبان‌های فارسی باستان، عیلامی و بابلی وی را معرفی می‌کنند، همان‌طوری که در مورد پدرش در کاخ «تچر» دیدیم. به علاوه، بر جرزهای ایوان شمالی، کتبیه مفصلی به سه زبان و سه خط متقور است که متن آن همان مدلول کتیبه‌های منقور بر جرزهای ایوان جنوبی کاخ داریوش را می‌رساند؛ تنها در بخش آخر می‌گوید که خشیارشا به تأیید اهورمزدا این «هدیش» را ساخته است. یک کتیبه (بر جرز شمال شرقی تالار) به جای خشیارشا داریوش را نام می‌برد.

دو نکته مهم در مورد این کاخ باید ذکر شود: یکی این که جبهه درونی پنجره‌های این کاخ را حجاری کرده‌اند، و بر آن‌ها اشخاصی را نموده‌اند که بز کوهی و حیواناتی مثل آن و یا ظروفی را می‌آورند، و این گونه نقوش تازگی و تنوعی دارد. دوم این که: سنگ‌های این کاخ زیاد استوار نبوده و آتش‌سوزی شدید اسکندری، شیرازه جرزها و در و پنجره‌ها را از هم گسیخته و خیلی بدان گزند رسانیده، به طوری که محافظت همین مقدار سنگ پوسیده‌ای که مانده نیز بسیار دشوار است.

«کاخ خشیارشا» یک بنای خصوصی بوده است، و از راه پلکان های آن می‌توانسته‌اند به اطاق‌های پایینی که هفت متر پایین‌تر از سطح کاخ بوده، بروند، و یا حتی به کاخ‌های روی دشت راه یابند. از درون ایوان جنوبی کاخ، منظره دلنوازی از مرودشت پیداست و این امر احتمالاً در تعیین موقعیت این کاخ اختصاصی بی‌تأثیر نبوده است.

 

 

دوست عزیز و هموطن گرامی، نظرات شما باعث دلگرمی ما خواهد بود.

مهندس سعید نیکو    ENG. Saeed Nikoo

نوشته شده در ۱۳۸٩/٥/۱٧ساعت ۱:۳٢ ‎ق.ظ توسط یک راهنمای مجموعه های باستانی ایران نظرات () |